Arızi Kazanç Nedir?

Arızi kazanç, düzenli olmamakla birlikte tek seferlik veya geçici olarak elde edilen gelirleri ifade eder ve Gelir Vergisi Kanunu’nda tanımlanarak vergilendirme usulleri belirlenir.

İçindekiler

Arızi Kazanç Nedir?

Arızi kazanç, sürekli tekrarlanmayan, olağan ticari faaliyet kapsamına girmeyen ve bir defaya mahsus olarak sağlanan gelirleri tanımlar; miras payı, tazminat, ikramiye gibi kazançlar bu kapsamdadır ve Gelir Vergisi Kanunu’nda açıkça düzenlenmiştir.

Arızi Kazancın Hukuki Dayanağı

Arızi kazanç, 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 70’inci maddesinde yer almakta olup bu madde, sürekli olmayan gelirlerin nasıl vergilendirileceğini ve hangi hallerde istisna uygulanacağını açıklar; bu düzenleme, mükelleflerin vergi yükümlülüklerini netleştirir.

Arızi Kazancın Vergilendirilmesi

Arızi kazanç, Gelir Vergisi Kanunu’nda “diğer kazanç ve iratlar” başlığı altında beyan edilerek vergilendirilir ve elde edilen tutar üzerinden yıllık gelir vergisi tarifesine göre vergi hesaplanır; stopaj yoluyla vergilendirme zorunluluğu yoksa mükellef beyanname verir.

Stopaj Uygulaması

Arızi kazanç kapsamında stopaj yapılması, istisna hâlinde veya tazminat ödemelerinde alıcı veya ödeyici tarafından belirlenen oranda kesinti yapılmasını ifade eder; stopaj yapıldıysa beyannameye dahil edildikten sonra mahsup imkânı doğar.

Beyanname Verme Zorunluluğu

Arızi kazanç elde edenlerin, istisna tutarının üzerinde kalan geliri için Mart ayında gelir vergisi beyannamesi vermesi gerekir; takip eden dönemde eksik kalan matraha ilişkin vergi ödemeleri Haziran ve Kasım taksitleriyle tamamlanır.

Arızi Kazanç Örnekleri

Miras yoluyla edinilen değerli taş satışından elde edilen gelir, iş sözleşmesinden kaynaklı kıdem tazminatı, piyango ikramiyesi ve tek seferlik hizmet primi gibi kalemler arızi kazanç örnekleridir; bu örnekler sürekli ticari faaliyet kapsamında olmadığından sürekli gelir sayılmaz.

Arızi Kazanç ve Diğer Gelir Türleri Karşılaştırması

Aşağıdaki tabloda arızi kazanç ile ticari, zirai ve mesleki kazançlar arasındaki temel farklar özetlenmiştir:

Gelir Türü	Süreklilik	Vergilendirme Usulü	Örnek Kalemler
Arızi Kazanç	Sürekli değil	Beyanname ile beyan	Miras, ikramiye, kıdem tazminatı
Ticari Kazanç	Sürekli	Defter ve bilanço esaslı	Alım-satım, üretim faaliyetleri
Zirai Kazanç	Sürekli	Basit usul veya bilanço	Tarım ürünleri, hayvan yetiştiriciliği
Serbest Meslek Kazancı	Sürekli	Gelir gider defteri	Danışmanlık, doktorluk faaliyetleri

Sıkça Sorulan Sorular

Arızi kazanç kavramı ve vergilendirme süreçlerine dair en fazla merak edilen sorular ve net cevapları aşağıda yer almaktadır.

Arızi kazanç beyan sınırı nedir?

Arızi kazançta beyan sınırı, kanunda belirtilen istisna tutarını aşan gelirler için beyanname verilmesini zorunlu kılar; 2025 yılı için belirlenen istisna tutarı Gelir Vergisi Genel Tebliği’nde ilan edilmektedir.

Arızi kazançta hangi gelirler istisnadır?

Miras ve bağış yoluyla elde edilen değerler ile mahkeme kararıyla ödenen tazminatların kanun hükmü gereğince belli oranları istisna kapsamında değerlendirilebilir.

İkramiyeler arızi kazanç sayılır mı?

Piyango, çekiliş gibi tek seferlik ikramiyeler arızi kazanç olarak kabul edilir ve yıllık gelir vergisi beyannamesine dahil edilerek vergi hesaplanır.

Arızi kazançta stopaj hesaplanır mı?

Genellikle stopaj uygulaması bulunmaz; ancak bazı tazminat ödemeleri veya prim ödemelerinde alıcı tarafından stopaj kesintisi yapılması mümkündür.

Arızi kazanç beyanı nasıl yapılır?

Gelir Vergisi Beyannamesi, Mart ayı sonuna kadar elektronik ortamda veya vergi dairesine elden teslim edilerek arızi kazanç beyanı gerçekleştirilir.

Miras yoluyla elde edilen kazanç nasıl vergilendirilir?

Miras yoluyla elde edilen taşınır veya taşınmaz satışından doğan gelir, arızi kazanç kapsamında değerlendirilerek yıllık gelir vergisi tarifesine göre vergilendirilir.